Technologie cyfrowe i AI w polskich NGO — co wiemy z badań Klon/Jawor i Sektor 3.0

Opracowanie i komentarz: IRiD Social. Na podstawie publicznych materiałów Badania Klon/Jawor i Sektor 3.0 z 2025 roku.

Polska dyskusja o AI potrzebuje własnego punktu odniesienia

Rozmowa o sztucznej inteligencji w organizacjach społecznych często zaczyna się od nowych funkcji i obietnic oszczędności. Tymczasem decyzja o wdrożeniu zależy także od warunków codziennej pracy: dostępnego czasu, kompetencji zespołu, sposobu przechowywania informacji i możliwości finansowania utrzymania narzędzia.

Raport „Nie tylko sztuczna inteligencja. Technologie cyfrowe w organizacjach pozarządowych” jest ważnym polskim punktem odniesienia. Pozwala zastanowić się nad gotowością organizacji do korzystania z technologii, a nie tylko nad zainteresowaniem kolejną aplikacją.

W tym opracowaniu przedstawiamy wybrane dane dostępne w oficjalnych materiałach towarzyszących raportowi. Dalsza część zawiera komentarz IRiD Social oraz propozycje praktycznych działań. Oddzielamy ustalenia źródłowe od naszych rekomendacji.

Kto przygotował publikację

Autorką artykułu „Co wiemy o technologiach w fundacjach i stowarzyszeniach? Wnioski z badania”, opublikowanego 24 lipca 2025 roku na ngo.pl, jest Aleksandra Belina z zespołu Badania Klon/Jawor.

W publicznym skrócie raportu wskazano następujące autorstwo: dr Aleksandra Belina, Beata Charycka i Julia Bednarek — Badania Klon/Jawor; Joanna Wcisło i dr Dawid Szarański — Sektor 3.0. Metryka skrótu podaje Warszawę i maj 2025 roku. Oficjalny opis na fakty.ngo.pl informuje o premierze w lipcu 2025 roku.

Badanie zrealizowano w programie Sektor 3.0 — przedsięwzięciu Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowanym przez Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego.

Jakie badanie stoi za danymi

Według oficjalnego opisu raport korzysta z reprezentatywnego badania 1012 organizacji „Kondycja organizacji pozarządowych 2024”, wywiadów z przedstawicielami 15 organizacji oraz pięciu studiów przypadku. Raport dotyczy fundacji i stowarzyszeń; jego wyników nie należy automatycznie przypisywać wszystkim podmiotom ekonomii społecznej.

Takie połączenie metod daje możliwość przedstawienia skali zjawisk i pogłębienia rozumienia praktyki organizacyjnej. Trzeba jednak zachować odrębność obu rodzajów materiału: wypowiedź z wywiadu nie jest odsetkiem sektora, a statystyka nie opisuje historii pojedynczego wdrożenia.

Zakres niniejszego opracowania obejmuje publiczny skrót oraz oficjalne omówienia. Nie przedstawiamy go jako recenzji wszystkich rozdziałów pełnej wersji. Szczegółowe pytania o konstrukcję wskaźników należy sprawdzać w pełnym raporcie i jego metodologii.

Dane odnoszą się do badania i publikacji z lat 2024–2025. Nie są aktualnym pomiarem wykorzystania AI w październiku 2026 roku. W dynamicznie zmieniającym się obszarze ta informacja powinna towarzyszyć każdemu dalszemu wykorzystaniu wyników.

Najważniejsze liczby i ich znaczenie

Oficjalne materiały prezentują kilka wskaźników, które pomagają uporządkować rozmowę o potrzebach cyfrowych. Należy czytać je zgodnie z zakresem pytania: potrzeba rozwoju technologii, doświadczenie trudności i używanie AI to różne zjawiska.

Źródło danych: Aleksandra Belina, ngo.pl, 24 lipca 2025 r.; wskaźniki 79%, 29% i 44% potwierdza również strona Sektor 3.0. Interpretacje w trzeciej kolumnie: IRiD Social.

29% korzystających z AI nie oznacza dojrzałego wdrożenia

Sam odsetek użytkowników nie pokazuje, jak intensywnie i do jakich zadań organizacja wykorzystuje narzędzia. Okazjonalna pomoc w przygotowaniu tekstu oraz regularna praca zespołu według uzgodnionych zasad mogą mieścić się pod podobną deklaracją korzystania.

Dlatego na potrzeby własnej diagnozy proponujemy rozróżnić eksperymentowanie przez pojedyncze osoby, powtarzalne zastosowanie w określonym zadaniu i wdrożenie organizacyjne z odpowiedzialnością za jakość. Jest to propozycja IRiD Social, a nie klasyfikacja zaczerpnięta z raportu.

Dla każdego poziomu potrzebne są inne pytania. Na początku warto ustalić, czy pracownicy rozumieją ograniczenia odpowiedzi. Przy powtarzalnej pracy należy sprawdzić źródła danych i kontrolę rezultatu. Przy wdrożeniu organizacyjnym dochodzą utrzymanie, zarządzanie dostępem i przygotowanie nowych osób.

Wskaźnika korzystania z AI nie należy również porównywać wprost z odsetkiem używania technologii cyfrowych w ogóle. Organizacja może skutecznie wykorzystywać narzędzia komunikacyjne i współdzielone dokumenty, a jednocześnie nie potrzebować AI w danym procesie.

Potrzeba rozwoju i trudności mogą występować razem

Organizacja może chcieć szerzej korzystać z technologii i równocześnie napotykać przeszkody. Te odpowiedzi nie tworzą przeciwstawnych grup. Nie wolno też z samych odsetków obliczać, ile organizacji jednocześnie wyraziło potrzebę zmiany i zgłosiło określoną trudność.

Praktycznie oznacza to konieczność diagnozy przed zakupem. Problemem może być brak budżetu na licencję, lecz także brak osoby odpowiedzialnej, niewystarczające przygotowanie materiałów lub trudność zmiany utrwalonego sposobu pracy.

Własną rozmowę warto rozpocząć od konkretnego zadania: ile osób je wykonuje, gdzie pojawiają się opóźnienia i czego brakuje do poprawnego zakończenia. Dopiero potem można ocenić, czy pomoże nowe narzędzie, uporządkowanie procedury lub szkolenie.

Mała organizacja potrzebuje rozwiązania możliwego do utrzymania

Nie należy utożsamiać liczby aplikacji z jakością działania. W pilotażu warto sprawdzić, czy nowe rozwiązanie ogranicza liczbę czynności, czy tylko przenosi obowiązek do kolejnego systemu.

Przydatne pytanie brzmi: co stanie się po odejściu osoby, która skonfigurowała narzędzie? Jeżeli nikt inny nie potrafi obsłużyć konta, odnaleźć dokumentacji i poprawić błędu, organizacja pozostaje zależna od jednej osoby.

Proponujemy zapisać krótką instrukcję, wskazać właściciela procesu i sprawdzić możliwość wyeksportowania danych. Warto też ocenić koszty po zakończeniu promocji lub finansowania projektu. To elementy decyzji o trwałości rozwiązania, nie dodatkowe wyniki omawianego badania.

Technologie cyfrowe to szerszy temat niż generowanie treści

W publicznym omówieniu wskazano, że do najchętniej wykorzystywanych narzędzi należą aplikacje do spotkań online, narzędzia graficzne i przestrzenie dyskowe. Dyskusja o AI powinna uwzględniać ten codzienny kontekst.

Jeżeli dokumenty organizacji występują w kilku sprzecznych wersjach, wygodny interfejs AI nie rozwiąże sam problemu aktualności wiedzy. Najpierw potrzebne jest ustalenie źródła obowiązującej informacji i sposobu jej zatwierdzania.

Podobnie przygotowanie materiałów promocyjnych wymaga aktualnej oferty i zweryfikowanych danych. Model może pomóc opracować wariant tekstu, ale nie powinien zastępować ustalenia, co organizacja rzeczywiście oferuje i komu.

Rozsądnym pierwszym krokiem może więc być wspólny katalog materiałów, jasne uprawnienia lub formularz zbierający komplet informacji. Decyzja o zastosowaniu AI powinna wynikać z zadania, które pozostaje do rozwiązania.

Fundraising wymaga prawdziwych informacji o organizacji

Narzędzie może pomóc uporządkować opis działań lub wskazać fragmenty wymagające doprecyzowania. Odpowiedzialność za informacje o doświadczeniu, partnerstwach i rezultatach pozostaje jednak po stronie organizacji.

Przykładowy bezpieczny proces redakcyjny może zaczynać się od zatwierdzonych danych i wykazu źródeł. Następnie pracownik przygotowuje projekt tekstu z pomocą narzędzia, a osoba znająca działania organizacji sprawdza zgodność ze stanem faktycznym.

Nie należy pozwalać, aby model uzupełniał brakującą diagnozę wymyślonymi statystykami albo przedstawiał planowaną współpracę jako zawarte partnerstwo. Przy ocenie pilotażu trzeba uwzględnić czas sprawdzania, a nie tylko tempo powstania pierwszej wersji.

To rekomendacje redakcyjne IRiD Social. Publikowane wskaźniki zainteresowania technologią nie dowodzą wzrostu skuteczności w pozyskiwaniu środków dzięki AI.

Kompetencje trzeba rozwijać na rzeczywistych zadaniach

Szkolenie powinno prowadzić do samodzielnego wykonania zadania, które pojawia się w pracy uczestnika. Sama prezentacja funkcji nie wystarczy do oceny, czy pracownik potrafi wybrać odpowiedni materiał i zweryfikować wynik.

W pilotażu proponujemy ćwiczenia na publicznych lub fikcyjnych danych. Uczestnicy powinni poznać także przypadki, w których narzędzie nie ma podstaw do odpowiedzi. Rozpoznanie niepewności jest równie ważne jak uzyskanie użytecznego tekstu.

Zespół potrzebuje sposobu zgłaszania błędów i wymiany doświadczeń. Krótkie omówienie kilku rzeczywistych przypadków po okresie prób może pomóc poprawić instrukcję. Nie warto zakładać, że jednorazowe szkolenie zamyka proces wdrożenia.

Osobno trzeba uwzględnić osoby, które mają inne potrzeby komunikacyjne lub korzystają z technologii wspomagających. Ich udział w testach pozwala ocenić możliwość wykonania zadania, a nie tylko formalny dostęp do konta.

Wartości organizacji powinny być widoczne w zasadach pracy

Publiczny skrót raportu zwraca uwagę na bezpieczeństwo, etykę i zgodność narzędzi z wartościami organizacji. W praktyce wymaga to przełożenia ogólnych deklaracji na decyzje o konkretnych zastosowaniach.

Proponujemy ustalić, kto zatwierdza materiały przeznaczone dla odbiorców, jak sprawdza się źródła i kiedy sprawę przejmuje człowiek. Zespół powinien wiedzieć, jak postąpić z nieprawidłowym lub nieadekwatnym wynikiem.

W komunikacji warto sprawdzać, czy wygenerowana treść odpowiada sposobowi działania organizacji i nie przypisuje odbiorcom doświadczeń, których nie wyrazili. W tekstach dotyczących osób korzystających ze wsparcia znaczenie mają precyzja i podmiotowe przedstawienie ich sytuacji.

Dostępność i jakość należy oceniać z odbiorcami. Prostszy język może pomóc, ale jego rzeczywistą zrozumiałość trzeba sprawdzić. Nie każda automatycznie skrócona informacja zachowuje warunki niezbędne do podjęcia decyzji.

Co można wywnioskować z tego materiału, a czego nie

Atutem publikacji jest polski kontekst oraz zestawienie danych ilościowych z materiałem jakościowym. Ułatwia to formułowanie pytań o potrzeby organizacji i warunki wdrażania.

Nie należy jednak przedstawiać deklaracji jako dowodów skuteczności. Przekonanie, że AI może pomóc, nie jest pomiarem osiągniętej korzyści. Wskazanie trudności nie oznacza też, że wdrożenie zakończyło się niepowodzeniem.

Nie ma podstaw, aby z przytoczonych wskaźników wyprowadzać konkretne oszczędności pieniędzy lub czasu. Takie rezultaty wymagają osobnego pomiaru. Nie wyliczamy również na ich podstawie efektów dla przedsiębiorstw społecznych będących spółkami czy spółdzielniami.

Zakres publicznych materiałów ogranicza szczegółowość naszej oceny. Nie analizujemy konstrukcji wszystkich pytań, doboru przypadków ani procedur badawczych niewidocznych w dostępnych dokumentach. Link do pełnego raportu pozostaje ważnym elementem dalszej lektury.

Propozycja diagnozy przed wdrożeniem

Na potrzeby organizacji proponujemy wybrać jeden proces i opisać jego obecny przebieg. Należy ustalić, jaki rezultat ma otrzymać odbiorca, jakie dane są potrzebne i kto odpowiada za ich aktualność.

Następnie warto zaplanować niewielką próbę, wskazać osobę weryfikującą wynik i ustalić termin oceny. Pomiar powinien objąć jakość, czas całej pracy i trudności użytkowników. Koszt licencji należy rozpatrywać razem z czasem obsługi i utrzymania.

Przed rozszerzeniem zastosowania trzeba sprawdzić, czy zespół potrafi działać samodzielnie i czy organizacja ma możliwość wycofania rozwiązania bez utraty własnych zasobów. Taka ocena daje podstawę do decyzji o dalszym finansowaniu.

Ocena IRiD Social

Raport i towarzyszące mu materiały są przydatnym punktem wyjścia do rozmowy o rozwoju cyfrowym polskich fundacji i stowarzyszeń. Ich wartość polega na osadzeniu dyskusji w danych o sektorze, a nie wyłącznie w możliwościach technologii.

Dla konkretnej organizacji najważniejszy będzie kolejny krok: rozpoznanie własnej sytuacji. Ten sam wynik statystyczny może prowadzić do różnych decyzji w zespołach o odmiennych zadaniach i zasobach.

Miara sensownej zmiany powinna być możliwa do sprawdzenia w codziennej pracy. Może nią być poprawna informacja, sprawniejsza obsługa zgłoszenia albo łatwiejszy dostęp do materiałów przy zachowaniu odpowiedzialności za jakość. O tym warto rozmawiać przed wyborem narzędzia.

Praktyczne pytania do własnego pilotażu

Pytania należy dopasować do rodzaju działalności i zasobów organizacji.

Źródła, autorstwo i zakres opracowania

Artykuł: Aleksandra Belina, Badania Klon/Jawor, Co wiemy o technologiach w fundacjach i stowarzyszeniach? Wnioski z badania, ngo.pl, 24 lipca 2025 r. Przeczytaj artykuł źródłowy.

Raport: Nie tylko sztuczna inteligencja. Technologie cyfrowe w organizacjach pozarządowych. Raport z badań 2024–2025. Autorki i autorzy wskazani w skrócie: dr Aleksandra Belina, Beata Charycka, Julia Bednarek, Joanna Wcisło, dr Dawid Szarański. Badania Klon/Jawor i Sektor 3.0, 2025.

Opis raportu i metod badań · Publiczny skrót raportu — PDF, 6 stron · Dostęp do pełnego raportu w Sektor 3.0.

Zakres: opracowanie korzysta z publicznego skrótu i oficjalnych omówień dostępnych 18 października 2026 r. Nie jest pełną recenzją wszystkich rozdziałów raportu. Dane historyczne z lat 2024–2025 nie są pomiarem sytuacji z 2026 r.

Prawa i autorstwo: własne omówienie i komentarz IRiD Social. Nie jest to przedruk ani skrócona kopia artykułu ngo.pl. Portal wskazuje, że przedruk, kopiowanie i skracanie artykułów wymaga zgody redakcji; nie przypisujemy materiałom licencji CC BY. Prawa do oryginalnych tekstów, wykresów i układu raportu pozostają przy uprawnionych podmiotach. Własne zestawienia danych i rekomendacje oznaczono; nie przejmujemy ilustracji źródłowych ani nie sugerujemy zatwierdzenia tekstu przez twórców raportu.

Dalsza lektura w IRiD: Badanie 92 przedsiębiorstw społecznych z Wielkiej Brytanii · Przykład irlandzkiej sieci SERI. Publikacje mają różne zakresy i metody; ich wskaźników nie należy porównywać wprost.

Zdjęcie ilustracyjne: Aniket Narula / Unsplash. Fotografia nie pochodzi z raportu.