Opracowanie i komentarz: IRiD Social. Własna analiza na podstawie oficjalnego opisu raportu Schwab Foundation / World Economic Forum, we współpracy z EY i Microsoft, 2024.
Dlaczego pojedyncze wdrożenie potrzebuje otoczenia
Organizacja społeczna może otrzymać dostęp do nowego narzędzia, a mimo to nie mieć warunków do jego wykorzystania. Potrzebuje czasu zespołu, uporządkowanych danych, wsparcia w wyborze zastosowania i możliwości utrzymania usługi po zakończeniu finansowania.
Z tej perspektywy rozmowa o AI obejmuje także relacje między grantodawcami, organizacjami wspierającymi sektor i firmami technologicznymi. Ważne staje się ustalenie, kto finansuje przygotowanie, kto pomaga rozwiązać problem i kto odpowiada za rezultat.
Raport „AI for Impact: Strengthening AI Ecosystems for Social Innovation” jest punktem wyjścia do takiej dyskusji. Niniejszy tekst przedstawia ustalenia oficjalnego opisu publikacji oraz własną analizę IRiD Social dotyczącą możliwego programu wsparcia w Polsce.
Kto przygotował raport i jaki jest jego zakres
Publikację ogłoszono 23 września 2024 roku jako white paper. Przygotowała ją Schwab Foundation for Social Entrepreneurship we współpracy z EY i Microsoft, w kontekście World Economic Forum. Oficjalny opis informuje o ankiecie skierowanej do 40 organizacji technologicznych oraz o wykorzystaniu wcześniejszych prac serii.
Temat obejmuje finansowe i pozafinansowe wsparcie społecznych zastosowań AI, partnerstwa i rolę pośredników. To raport instytucjonalny współtworzony z biznesem, nie reprezentatywna diagnoza polskich NGO.
Strona podaje mniej niż 1% globalnych inwestycji przedsiębiorstw w AI kierowanych na zastosowania nastawione na wpływ społeczny. Informację o ponad 70% innowatorów społecznych wykorzystujących uczenie maszynowe przypisuje wcześniejszemu raportowi serii. Nie utożsamiamy jej z odsetkiem wszystkich NGO.
Źródło: oficjalny opis raportu WEF. Nie traktujemy wskazanych liczb jako pomiaru dotyczącego całego polskiego sektora.
Jak czytać taki raport
Publikacja instytucjonalna może pomóc rozpoznać rodzaje wsparcia i język współpracy między partnerami. Nie zastępuje jednak badania, które mierzy skuteczność konkretnego programu w porównywalnych warunkach.
Ankieta skierowana do organizacji technologicznych nie jest tym samym co ankieta wszystkich przedsiębiorstw społecznych. Sformułowanie o liczbie adresatów nie pozwala samo ustalić liczby kompletnych odpowiedzi ani reprezentatywności wyników.
W tym opracowaniu korzystamy z oficjalnej strony publikacji i dostępnych informacji o jej zakresie. Nie przedstawiamy tekstu jako pełnego audytu metodologii raportu. Nie wyprowadzamy z przytoczonych danych prognozy dla polskiego sektora.
Własne propozycje finansowania, podziału ról i pomiaru efektów wyraźnie oznaczamy jako komentarz IRiD Social. Powinny zostać zweryfikowane w konkretnym programie.
Finansowanie powinno obejmować drogę do działającej usługi
Zakup licencji może być potrzebny, ale nie opisuje całego wdrożenia. W proponowanym przez nas programie warto przewidzieć diagnozę procesu, przygotowanie materiałów, testy, szkolenia i późniejsze wsparcie zespołu.
Organizacja powinna móc przeznaczyć czas na ustalenie, co chce zmienić i jak sprawdzi rezultat. Jeżeli harmonogram wymaga natychmiastowego uruchomienia wielu funkcji, może zabraknąć miejsca na poprawę po pierwszych próbach.
Budżet powinien również pokazywać koszty po zakończeniu wsparcia. Obejmują one utrzymanie zasobów, obsługę użytkowników oraz aktualizację instrukcji. Zakres możliwego finansowania trzeba każdorazowo dopasować do zasad programu.
Warto oddzielić środki na sprawdzenie pomysłu od decyzji o jego skalowaniu. Dobrze udokumentowana próba, która pokazuje brak korzyści, także dostarcza wiedzy i może zapobiec większym wydatkom.
Pośrednik powinien pomagać podejmować decyzje
Rolą organizacji wspierającej sektor może być pomoc w opisaniu potrzeby i porównaniu możliwych rozwiązań. Taki proces powinien uwzględniać także sytuację, w której wystarczy zmiana organizacji pracy albo prostsze narzędzie.
Przykładowa konsultacja może zakończyć się krótką kartą zadania: obecny przebieg, spodziewany rezultat, potrzebne dane i kryterium oceny. To bardziej konkretna podstawa do wyboru niż ogólna lista popularnych aplikacji.
Pośrednik może też zbierać doświadczenia z pilotaży i udostępniać przykłady pracy na fikcyjnych danych. Warto dokumentować zarówno korzyści, jak i powody rezygnacji z rozwiązania.
Trzeba przy tym jasno określić interesy stron. Jeżeli partner rekomendujący narzędzie jest równocześnie jego dostawcą, organizacja powinna znać tę relację i mieć możliwość porównania alternatyw.
Partnerstwo z firmą technologiczną wymaga podziału odpowiedzialności
Własny program współpracy powinien określić, kto odpowiada za materiały, konfigurację, testy i wsparcie użytkowników. Potrzebne są również ustalenia dotyczące danych, kosztów po okresie próbnym i możliwości zakończenia współpracy.
Bezpłatny dostęp nie usuwa pytań o czas pracowników i trwałość rozwiązania. Przed rozpoczęciem warto ustalić, czy organizacja będzie mogła wyeksportować własne zasoby i czy potrafi kontynuować najważniejsze działania bez danej usługi.
Pracownicy i odbiorcy powinni uczestniczyć w testowaniu od wczesnego etapu. Dopiero próba wykonania rzeczywistego zadania pokaże, czy rozwiązanie odpowiada ich warunkom pracy.
Nie wystarczy określić organizacji jako partnera w opisie projektu. Jej udział powinien być widoczny w decyzjach o funkcjach, kryteriach jakości i zmianach po testach.
Wspólna infrastruktura potrzebuje opiekuna
Sieć organizacji może rozważyć wspólną bibliotekę wiedzy, zestaw szablonów lub środowisko ćwiczeń. Przed uruchomieniem należy jednak ustalić zasady dostępu i aktualizacji.
Jeżeli każdy uczestnik dodaje dokumenty bez oznaczenia daty i odpowiedzialnej osoby, wspólny zasób szybko staje się trudny do zweryfikowania. Potrzebny jest prosty proces zatwierdzania zmian.
Trzeba też oddzielić materiały wspólne od informacji, do których dostęp ma tylko określona organizacja. Użytkownik powinien wiedzieć, skąd pochodzi odpowiedź i jaki zakres informacji obejmuje.
Wspólne rozwiązanie warto oceniać także z mniejszymi podmiotami. Sposób korzystania wygodny dla organizacji mającej specjalistę IT może być trudny dla zespołu, który prowadzi działania społecznie.
Wsparcie kompetencji powinno obejmować pracę po szkoleniu
Proponujemy łączyć warsztaty z krótkim pilotażem i konsultacją po okresie używania narzędzia. Uczestnicy mogliby wrócić z rzeczywistymi problemami, których nie dało się przewidzieć podczas demonstracji.
Szkolenie warto oprzeć na zadaniu wybranym przez zespół. Trzeba ćwiczyć weryfikację wyniku, rozpoznawanie braków i przekazywanie sprawy człowiekowi, gdy narzędzie nie daje odpowiedniej podstawy do działania.
Efektem powinno być samodzielne wykonanie zadania i zrozumienie zasad kontroli. Samo założenie konta lub obecność na spotkaniu nie wystarczy do oceny gotowości.
Organizacja potrzebuje także planu przekazania wiedzy nowym osobom. W przeciwnym razie kompetencje pozostaną zależne od jednego uczestnika szkolenia.
Jak mierzyć korzyści programu
Pomiar należy zacząć od zadania i punktu odniesienia. Jeśli celem jest oszczędność czasu, trzeba liczyć cały proces, wraz z przygotowaniem i poprawkami. Jeśli chodzi o dostępność, należy sprawdzić doświadczenie odbiorców.
Liczba licencji i przeszkolonych osób opisuje skalę wsparcia. Nie dowodzi poprawy jakości ani trwałego wykorzystania. Warto wrócić do organizacji po ustalonym czasie i sprawdzić, czy rozwiązanie nadal działa.
Ocena powinna uwzględniać koszt obsługi i problemy. Wdrożenie może przyspieszyć jedną czynność, a zwiększyć obciążenie w innej. Bez spojrzenia na całość łatwo przecenić korzyść.
Poniższe wskaźniki są propozycją IRiD Social. Nie są rezultatami ankiety raportu i nie należy ich tak przedstawiać.
Na wąskim ekranie przewiń tabelę w poziomie.
| Obszar | Co można mierzyć | Czego wynik nie dowodzi |
|---|---|---|
| Zasięg | Organizacje objęte diagnozą i pilotażem. | Sama liczba uczestników nie oznacza korzyści. |
| Kompetencje | Samodzielne wykonanie zadania po szkoleniu. | Obecność na szkoleniu nie potwierdza umiejętności. |
| Jakość | Poprawne wyniki i liczba potrzebnych poprawek. | Szybkość generowania nie jest jakością. |
| Czas | Pełny czas zadania przed próbą i podczas niej. | Skrócenie jednego etapu nie oznacza oszczędności całego procesu. |
| Dostępność | Wykonanie zadania przez osoby o różnych potrzebach. | Udostępnienie konta nie oznacza możliwości korzystania. |
| Trwałość | Używanie i samodzielna obsługa po zakończeniu wsparcia. | Uruchomiony prototyp nie jest trwałą usługą. |
Własne wskaźniki IRiD Social; wymagają dopasowania do celu i grupy odbiorców.
Jak ograniczać nierówny dostęp do wsparcia
W projektowanym programie warto sprawdzić, kto może realnie złożyć zgłoszenie i uczestniczyć w pilotażu. Rozbudowany formularz techniczny może faworyzować organizacje, które już mają odpowiednie zasoby.
Pomocna może być osobna ścieżka diagnozy dla podmiotów początkujących i ścieżka rozwoju dla tych, które potrafią wskazać działające zastosowanie. Kryteria powinny być jasne i związane z potrzebą, a nie samą atrakcyjnością pomysłu.
Należy również uwzględnić dostępność konsultacji i materiałów. Godziny spotkań, forma kontaktu i język instrukcji mogą wpływać na udział równie mocno jak cena narzędzia.
Wsparcie warto projektować tak, aby organizacja zachowywała możliwość samodzielnego działania i podejmowania decyzji o dalszym wykorzystaniu technologii.
Ograniczenia i perspektywa partnerów biznesowych
Udział firm technologicznych może wnosić wiedzę i zasoby. Nie zwalnia jednak czytelnika z oceny, jakie założenia stoją za rekomendacjami i czy odpowiadają sytuacji jego organizacji.
Przed zastosowaniem konkretnego modelu wsparcia warto zapytać o pełne koszty, możliwe alternatywy oraz warunki utrzymania. Rekomendacja budowania ekosystemu powinna prowadzić do sprawdzalnego podziału zadań.
Nie należy z jednego wskaźnika inwestycji wyprowadzać wysokości luki finansowej w Polsce. Potrzebna byłaby odrębna diagnoza zakresu, kosztów i potrzeb lokalnych organizacji.
Podobnie poziom wykorzystania uczenia maszynowego w określonej grupie innowatorów nie jest wskaźnikiem korzystania z generatywnej AI przez wszystkie fundacje, stowarzyszenia lub przedsiębiorstwa społeczne.
Propozycja programu dla polskiego sektora
Pierwszy etap mógłby obejmować diagnozę potrzeb i wybór ograniczonej liczby zadań do testów. Organizacje określałyby cel, właściciela procesu i sposób sprawdzenia poprawności.
Następnie małe pilotaże otrzymywałyby wsparcie techniczne i czas na pracę zespołu. Warunkiem rozszerzenia byłaby ocena jakości, kosztu oraz doświadczeń użytkowników.
Wyniki można udostępniać w formie krótkich kart wdrożenia, z jasnym opisem warunków i ograniczeń. Warto zachować także karty projektów zakończonych po próbie, aby inne organizacje mogły wykorzystać tę wiedzę.
Taki program wymagałby konsultacji z podmiotami różnej wielkości i zaplanowania trwałego finansowania obsługi. Przedstawiamy go jako propozycję do dyskusji, a nie odtworzenie zweryfikowanego programu WEF.
Ocena IRiD Social
Oficjalny opis raportu kieruje uwagę na ważny poziom decyzji: warunki, w których organizacje mogą korzystać z AI. To użyteczny temat dla grantodawców, sieci i ośrodków wsparcia.
Najbardziej konkretna rozmowa powinna dotyczyć tego, jak środki, wiedza i odpowiedzialność trafiają do organizacji. Partnerstwo ma wartość, jeżeli pomaga jej rozwiązać problem i zachować zdolność utrzymania rozwiązania.
Przy planowaniu wsparcia warto więc wymagać jasnego celu, małej próby i oceny rezultatu. Tak można sprawdzić, czy wspólne działania rzeczywiście zwiększają samodzielność oraz jakość pracy sektora.
Źródło, autorstwo i warunki wykorzystania
Raport: AI for Impact: Strengthening AI Ecosystems for Social Innovation, Schwab Foundation for Social Entrepreneurship / World Economic Forum, we współpracy z EY i Microsoft. Publikacja: 23 września 2024 r.; white paper.
Oficjalna strona raportu i dostęp do PDF.
Zakres opracowania: korzystamy z oficjalnego opisu publikacji, nie przedstawiamy tekstu jako pełnej recenzji PDF ani audytu metodologii ankiety. Nie przypisujemy raportowi reprezentatywności dla polskich NGO. Proponowany model wsparcia, kryteria i tabela są własnym komentarzem IRiD Social.
Prawa: strona WEF wskazuje dla ponownej publikacji warunki Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 oraz regulamin WEF. Nie traktujemy tego jako zgody na dowolne tłumaczenie lub przerabianie raportu. Niniejszy tekst jest odrębnym komentarzem i analizą, nie przedrukiem ani tłumaczeniem. Nie reprodukujemy wykresów ani ilustracji raportu. Prawa do źródła pozostają przy uprawnionych podmiotach. Nie sugerujemy zatwierdzenia opracowania lub rekomendacji IRiD przez autorów i partnerów raportu.
Powiązane opracowania: SERI — narzędzia dla sieci przedsiębiorstw społecznych · Polskie dane o technologiach i AI w NGO · Przegląd 65 publikacji.
Ilustracja: Pawel Czerwinski / Unsplash. Abstrakcyjna kompozycja nie pochodzi z raportu.
